تبلیغات
دست نوشته ها - تفکر جانبی 2

منبع :  گرد آوری و ترجمه: ندا خلفی – کارشناسی ارشد طراحی صنعتی

مطالب این مجموعه، در برگیرنده خلاصه‏ای از مجموعه مقالات منتشر شده در زمینه تفکر جانبی است که به صورت مختصر به گردآوری اطلاعات اولیه در این زمینه پرداخته است.  مطالب در 3 مقاله جداگانه به صورت زیر ارائه شده اند:

1-تعریف تفکر جانبی:

این بخش به منظور آشنایی و درك بهتر مفهوم تفکر جانبی به تعریف کلی از این مقوله می‏پردازد.

 

2- مقایسۀ تفكر منطقی و تفكر جانبی :

در این بخش سعی‌ بر این بوده که با مقایسه دو روش تفکر منطقی‌ و جانبی به مزایای استفاده از تفکر جانبی در ارائه‌ ایده‌های خلاق و جدید اشاره شود.

 

3-خلاقیت و تفکر جانبی :

بخش سوم با تمرکز بیشتر به موضوع خلاقیت و مروری بر روش‏ها و تمرین‏های مختلف تفکر جانبی به ارائه ایده‏های جدید و خلاق کمک می‏کند.

 

2- مقایسۀ تفكر منطقی و تفكر جانبی:

"در تفكر منطقی هنگامی‏ كه به فكر ارائه ایده برای حل مشكلی هستیم فقط در محدودۀ  موضوع مشكل می‏اندیشیم و به فكر نزدیك‏ترین و ممكن‏ترین راه برای رسیدن به جواب هستیم و به جای ایده‏های متفاوت همیشه به یک جواب درست می‏اندیشیم. ما از دوران مدرسه نیز با این سیستم روبرو بودیم و همیشه سوالاتی که مطرح می‏شدند فقط دارای یک جواب صحیح بودند. در حالی كه تفكر جانبی بسیار كمتر از تفكر منطقی به شكل اتوماتیك‏وار عمل می‏كند و یک سویه حرکت نمی‏کند؛ بلكه در این روش تلاش بیشتر و گسترده‏تری در جهت آگاهی صورت می‏گیرد، پس نتایج بزرگتر و بهتری نیز بدست خواهد آمد و بهترین حالت زمانی‏ست که چندین جواب متفاوت برای مشکل پیدا شود.

 

 در این روش این ذهنیت بوجود می‏آید كه با دور شدن از موضوع نیز می‏توان ایده‏های خوبی برای رسیدن به جواب یافت، بر خلاف تفكر منطقی كه تلاش آن فقط در جهتی مستقیم برای رسیدن به جواب است." (9-5)

" تفكر جانبی دربارة ادراك است نه منطق و لیكن بدین معنا نیست كه تفكر منطقی باید كنار گذاشته شود بلكه باید شدت عمل منطق در سیر تفكر متعادل گردد.

منطق هر شخص نشان‏دهندة ادراك اوست كه نحوة برخورد و عمل شخص در موقعیت‏های متفاوت را باعث می‏شود. برای مثال ممكن است، برای رفتار خاص شخصی پاداشی در نظر گرفته شود ولیكن به عنوان رشوه تلقی شود. لذا ادراك هر كس مخصوص خودش بوده و منطق او با دیگران متفاوت است" (1-132)

"در عبارت زیر به عنوان مثال نحوۀ نگرش تفكر منطقی و تفكر جانبی برای فروش گروهی از كامپیوترها بیان شده است.

تفكر منطقی ابتدا یك طبقه‏بندی كلی برای راه‏حل‏ها ارائه می‏دهد:

-                     فقط سه راه پیش رو داریم: می‏توانیم همین قیمت‏ها را حفظ كنیم، آنها را پائین بیاوریم و یا قیمت‏ها را افزایش دهیم.

ولیكن در تفكر جانبی تفاوت زیادی در نحوة انجام كار وجود دارد.

-                     می‏توانیم قیمت‏ها را كاهش دهیم- می‏توانیم كیفیت محصولات را تغییر دهیم، كیفیت را بالا برده و قیمت‏ها را نیز افزایش دهیم- می‏توان برای مدت كوتاهی قیمت را پایین آورد و مجدداً آن را بالا برد- می‏توان قیمت‏ها را ثابت نگاه داشت ولی به كمیت محصول اضافه كرد. در آن  واحد هم قیمت‏ها را بالا برده و هم پایین بیاوریم بدین سان كه یك محصول ممتاز با قیمت بالا و یك محصول معمولی با قیمت پایین تولید كرد- و غیره...

یكی از رایج‏ترین خطاهای تفكر منطقی این است كه یك طبقه‏بندی كلی برای راه‏حل‏ها ارائه داده و بعد دیگر نمی‏تواند از آن حد معلوم جلوتر برود" (2-153)

 

ادراك (Perception) نحوة نگرش ما به امور و پدیده‏های زندگی است كه در اثر اطلاعات و تجربیاتی كه فرا گرفته‏ایم ایجاد شده است و توسط ذهن پردازش شده و به شكل الگوهایی تقسیم‏بندی می‏شوند.

"ادراك جهان پیچیدة پیرامون ما را به اشكال ساده تقلیل می‏دهد و سیستم‏های پردازشگر ذهن ما با استفاده از كلمات و نمادها و روابطی كه توسط ادراكمان شكل گرفته‏اند، كار می‏كنند." (2-140)

"در مرحلة بعدی ذهن اطلاعات دریافتی را در الگوهایی سازماندهی می‏كند و به محض اینكه الگویی تشكیل شود ذهن دیگر تجزیه و تحلیل یا طبقه‏بندی اطلاعات را انجام نمی‌دهد. زیرا هدف اصلی تفكر، از میان بردن تفكر است، ذهن به گونه‏ای ساخته شده است كه غیر خلاق باشد؛ كار آن فقط تشخیص الگوهای مشابه می‏باشد و همین كه این الگو را شناخت، در آن راه می‏یابد و آن را پی می‏گیرد و فكر كردن بیشتر در این باره لزومی ندارد، مانند رانندگی كه به محض رسیدن به مسیرهای آشنا، بدون توجه به نقشه و پرسیدن مسیر، می‏توان به مسیر خود ادامه داد." (1-53)

 

 

" تصویر فوق نشان‏دهندة یك دیس كم عمق از ژله یا ژلاتین است كه وقتی یك قاشق جوهر داغ بر روی آن می‏ریزیم، ژلاتین را حل می‏كند، اگر همان طور قاشق‏های دیگر پر از جوهر بر سطح ژلاتین بریزیم، جوهر داغ، به درون فرورفتگی سرازیر شده و آن را عمیق‏تر خواهد كرد و در پایان نوعی كانال در سطح ژلاتین پدیدار خواهد شد. این مثال نحوة كاركرد الگوها را نشان می‏دهد، زیرا اولین اطلاعات وارده سطح را تغییر می‏دهند و سپس آن تغییر در راهی كه اطلاعات بیشتر از آن دریافت می‏شود تأثیر می‏گذارد و بدین ترتیب ذهن اطلاعات خود را در یك مسیر که در نهایت الگوهای ذهنی را تشكیل می‏دهند، سازماندهی می‏كند" (6- 4)

"تفكر یك پروسة به هم پیوسته می‏باشد؛ به عنوان مثال اگر در یك اتاق، شخصی بگوید سیب، دیگری خواهد گفت درخت و نفر بعدی کلمۀ جنگل را بیان خواهد كرد. این پروسه نشان‏دهندة نحوة عملكرد ذهن می‏باشد و در صورتی‏كه بخواهیم كلمات غیر مرتبط به هم را پشت سرهم بیان كنیم، كارمان بسیار سخت‏تر خواهد شد." (10-1)

" این بحث یكی از خطاهای عمدة تفكر است، که تفكر نكته به نكته خوانده می‏شود؛ و در آن ذهن بدون هیچ بررسی منظمی از این سو به آن سو كشیده می‏شود. بدین صورت است كه گویی ذهن ما دارای ریل‏هایی می‏باشد كه افكارمان بر روی این ریل‏های از پیش آماده شده در حال حركتند و منحرف شدن از آنها كار بسیار سختی است.

زمانی‏ كه صحبت از تفكر جانبی و یا تغییر الگوها می‏شود به معنای پریدن از مسیر یك ریل به ریل دیگر است و فقط در صورتی كه شبكة ریل‏های نورونی (سلول‏های مغزی) به جای یك سری از ریل‏های موازی، شبكه‏ای پیچیده از تقاطع‏های بسیار باشد، این امر امكان‏پذیر است " (10-1)

به همین دلیل است كه بسیاری از مردم كارهای یكسانی انجام می‏دهند و حرف‏های یكسانی می‏زنند و حتی در هنگام ارائه ایده برای حل مشكل تقریباً همه به جواب‏های یكسانی می‏رسند، زیرا تمامی آنها بر روی ریل‏های مشابهی در حال حركتند.

"در نتیجه، تفكر جانبی در حوزة فعالیت سیستم‏های الگوساز جای دارد و دربارة ادراك است و در فرآیند ادراك، ذهن مانند یك سیستم اطلاعاتی خودسامانده عمل می‏كند. تفكر جانبی سعی دارد با تغییر الگویی به الگوی دیگر ما را از گرفتاری در دام الگوهای قدیمی ادراكمان رها سازد و به روش‏های میان‏بری دست یابد تا تنها در جهت بالا و پایین امور حركت نكنیم و حركتی جانبی داشته باشیم. هدف آن بیشتر ایجاد روشی آگاهانه برای تغییر الگوهاست که بتوان نتیجه را تغییر داد و به ایده‏هایی جدید و غیر منتظره دست یافت. در نتیجه اولین قدم در پروسه تفکر جانبی این است که مسیر واضح و روشن را در  پیش نگیریم "(برداشت كلی از صفحة 54 الی 65 منبع شماره 1)

 

- شوخ طبعی :

"احتمالاً شوخی بارزترین ویژگی ذهن بشر است. شوخی مستلزم گریز از یك الگو به الگوی دیگر است و می‏تواند فقط در یك سیستم الگوساز خودسامان وجود داشته باشد، سیستمی كه نظیر آن را در ادراك انسانی می‏یابیم.

ترفند رفتن به الگوی دیگر ما را ناگزیر به رفتن در مسیر فرعی می‏كند مانند بسیاری از حرفهای دو پهلو. شوخی نیز نوعی بازی با الفاظ است كه در آن معنای دو پهلویی از یك واژه به كاربرده می‏شود.

عبارت زیر مثالی در این زمینه می‏باشد:

- خرجتان را از چه راهی درمی‏آورید؟

- از راه نوشتن.

-شما نویسنده‏اید؟

- نه به پدرم می‏نویسم برایم پول بفرستد." (1- 79)

 

"در واقع ارتباط بسیار نزدیكی بین ساز و كار «شوخی و بذله‏گویی» و ساز و كار تفكر جانبی هست زیرا هر دوی آنها وابسته به طبیعت نامتقارن الگوهای ادراك هستند." (2-140)

"غالباً شوخ طبعی در انسانها باعث انگیزش تفكر جانبی و تمرین آن می‏شود البته در صورتی‏كه شخص دارای ذهنی باز برای این كار باشد.

بسیاری اوقات پوچی و مضحك بودن ایده‏ها و نتایج تفكر جانبی ، باعث خندیدن می‏شوند و این بدین دلیل است كه چنین نتایجی بسیار متفاوت‏تر از افكار عمومی و یکسانی كه به آنها عادت كرده‏ایم می‏باشند." (5-7)

 

منابع و مآخذ:

1- دبونو، ادوارد (1384) درس‏های درست اندیشیدن، ملک دخت قاسمی نیک منش،نشر اختران ،تهران

2- دبونو، ادوارد(1384) شش کلاه تفکر: نگاهی تازه به مدیریت اندیشه،آذین ایزدی فر، انتشارات پیک بهار، تهران

3- دبونو، ادوارد(1376) تفکر نوین، ضیاء الدین رضاخانی، انتشارات کویر، تهران

4- دبونو، ادوارد(1364) تفکر جانبی، عباس بشارتیان، بی نشر، تهران

5- De Bono, E. (October 1979) SCHUMACHER UK BRISTOL                                     LECTURES, lateral thinking

6- www.deBonoForBusiness.com

7- www.hollisny.com/lateral.htm

8- www.inocrest.com

9- Lateral thinking-an introduction/C.W.A.M./van.Overveld/

Motivation, Techniques and Methods

10- www.aydinstone.com/article-24.html

11-  www.Lateralpuzzles.com

12-www.thinkingmanagers.com/links/intreoreneurship.php

13- www.aydinstone.com/article-31.html

14- http://www.edwdebono.com/index.html

15- http://en.wikipedia.org/wiki/Thinking_outside_the_box

16- http://tip.psychology.org/debono.html

17- http://en.wikipedia.org/wiki/Lateral_thinking

18- syque.com/quality_tools/tools/Tools36.htm

19- De Bono, E. (1968). New think; the use of lateral thinking in the

generation of new ideas. New York: Basic Books.

20- De Bono, E. (1970). Lateral thinking: creativity step by step.

New York: Harper &Row.

 

تهیه شده در پایگاه اطلاع رسانی

گزارشگر طراحی صنعتی